Tai nạn với sách

Là tai nạn hiểu theo đúng nghĩa đen luôn, không phải nghĩa bóng bẩy dẫn thân dẫn thiếc gì hết. Phiên bản thường xuyên nhất: bị sách rơi vào chân. Thê thảm nhất là tháng trước khi đang kiễng chân cào bới một cuốn sách ở ngăn trên cùng thì bị một cuốn từ điển (cỡ ngàn trang gì đó) rơi bụp một phát trúng ngón chân cái, tím bầm, đau đến phát thét. Còn hôm qua thì bị mép một cuốn sách cứa rách cả chân. Bạn có tin không, giấy cũng có thể làm người ta chảy máu? Chuyện vấp ống đồng vào chồng sách cũng là phiên bản phổ cập. Chẳng tránh được, vì những cuốn phải sử dụng thường xuyên nhất (chủ yếu là các loại từ điển, bìa cứng cựa, dày cộp, to tổ chảng) lại hay được xếp dưới (hay xung quanh) bàn làm việc hoặc ở chân giường, vì thế nhiều lúc hứng chí, mắt nghếch lên là thể nào cũng có vụ “bốp” một cái thấy cả sao bay chíu chíu trên đầu ngay.

Sách cũng là nỗi phiền phức mệt nhọc. Nửa đêm mà bỗng nhiên nghe thấy “huỵch” một cái thì không phải trộm triếc gì đâu, chả cần ngó cũng biết sách chất ở phòng ngoài bị đổ. Là bởi vì nhà có tủ sách nào nhét được, cái giá gỗ nào chất được thì đã chất hết lên, nên đống còn lại, không biết chất và nhét vào đâu đành “vun” gọn vào một góc đặng khi cần tới thì tiện thể cào bới tìm cuốn mình cần. Nhưng vì cào đi bới lại nhiều quá nên đáng nhẽ cái chồng sách rất ngay ngắn bỗng xô bên này lệch bên kia, vài lần như thế nó cứ nghiêng dần nghiêng dần rồi vào một đêm khuya thanh vắng (xác xuất phần lớn là vào ban đêm) nó đổ tự do cái uỵch.  Mỗi lần như thế là phải tốn vài giờ sắp xếp lại. Sao lại đến vài giờ? Là vì một khi đã bắt tay vào dọn dẹp thì y như rằng sẽ dọn cho đúng nghĩa luôn. Cuốn này giờ chưa cần tới: cất vô. Cuốn kia sắp tới phải tham khảo: lôi xuống. Cứ cất lên, đặt xuống, lúi húi hàng giờ, trèo trèo kiễng kiễng, đứt hết cả hơi. Chiều nay là một thí dụ điển hình. Sau khi lục mãi không ra cuốn sách mình cần thì bực quá xắn tay áo đi dọn lại mấy cái tủ sách. Nhưng mà càng dọn càng tá hỏa vì gọn đâu không thấy chỉ thấy bừa bộn thêm. Đúng thiệt là cái nợ nần mà :)) :)) …

Đó là lí do vì sao bây giờ tôi khoái sách số hóa hơn. Nhiều sách chất trong nhà thì cũng oách đấy (bạn cà phê ạ), nhưng vác theo bên mình một cái ổ mấy trăm Gb sách, tiện chỗ nào đọc chỗ đó thì công việc hiệu quả hơn lại đỡ nhiều cơn bực bội tăng xông không cần thiết .

Bonus: 

Đây là bộ Phổ Thông (lần trước bạn cà phê đã bóng gió nói trên blog), tôi có trọn bộ cả 27 số. “Mơ Hương Cảng” của Vũ Khắc Khoan đăng đầu tiên là ở trên tờ này. Bạn Cao Nhị Linh đã làm Mục lục cho  bộ này nhưng chưa chi tiết. Chiều nay dọn dẹp mới lôi được nó ra, chụp một phát rồi “lu loa” lên ở đây để bác nào cần thì tiện liên hệ. Trong tờ này có một mục rất hay gọi là: Danh từ triết học và văn chương. Vụ tranh luận về “vô tri” nếu xảy ra vào thời ấy có nhẽ cũng sẽ được đưa vào mục này của tờ Phổ Thông, tôi cho là thế…:)) :))

Mèo hay Thỏ?

Cuộc tranh cãi Mèo và Thỏ đến giờ vẫn chưa thấy hồi kết vì thế  tôi xin được chia sẻ thêm tư liệu cho các bác nào quan tâm nghiên cứu về 12 con giáp có cơ sở tranh luận tiếp :)). Tuy nhiên tôi hơi buồn (thở dài- dạo này hay thở dài quá), vì thấy mỗi khi tranh cãi không nổi trước các chứng cứ khoa học thì các bác (lấy nền văn hóa Việt làm trung tâm) lập tức gán ngay cho đối phương (những bác cho rằng nguồn gốc 12 con giáp là có từ nền văn hóa Hán) cái tội Hán gian. Tôi chợt nghĩ đến Cố Hiệt Cương khi ông ấy kết luận Hạ Vũ vốn chỉ là một loài bò sát đúc trên cửu đỉnh  (sau đó dẫn đến một loạt các nhân vật tương tự như Hoàng Đế, Thần Nông, đế Nghiêu, đế Thuấn cũng được cho chỉ là một loài trùng), không biết ông ấy có bị những người có quan niệm đối lập gán cho cái tội báng bổ Thánh nhân? Tôi cũng nghĩ đến Quách Mạt Nhược khi ông cho rằng 12 địa chi của người Trung Quốc là kế thừa từ 12 cung hoàng đạo của Babilon, không biết ông ấy có bị gán cho tội “Tây gian”? Tôi cũng nghĩ đến Diệp Thư Hiến khi ông ấy kết luận chuyện mặt trăng, cóc và thỏ vốn mang tính xuyên văn hóa chứ không thuộc bản quyền của một nền văn hóa nào hết, không biết ông ấy có bị gán cho cái tội “gian” nào đấy?. Tôi cũng nhận thấy, trong các cuộc tranh luận gần đây (như cuộc tranh luận này) sau khi cùng kiệt về lập luận và chứng cứ thì người yếu thế thường lái cuộc tranh luận sang hướng khác (như bài Hoa chẳng hạn-một chủ đề đang ăn khách) để làm lạc hướng vấn đề.

Tôi không quan tâm đến chuyện 12 con giáp. Những gì tôi lược thuật dưới đây không phải là quan điểm của tôi mà là những thông tin tôi vô tình tiếp nhận được khi đọc cuốn Trung Quốc cổ đại thần bí số tự của Diệp Thư Hiến (tôi quan tâm đến quan niệm của thời cổ về con số 4). Trong chương viết về con số 12, ông có những ghi chép khái quát về “12 sinh tiêu và 12 thần thú”, tuy không trực tiếp bàn về chuyện tại sao là Mèo, tại sao là Thỏ, nhưng tôi thấy dựa vào những thông tin tổng hợp của Diệp Thư Hiến chúng ta ngõ hầu cũng có thể lần ra được vài dấu vết nào đó…

1. Tài liệu sớm nhất ghi chép đầy đủ về 12 con giáp: “Tần giản” (sách thẻ tre đời Tần)

Bản thân người Trung Quốc cũng không rõ về lịch trình phát triển hình thành 12 con giáp (họ gọi là: 12 sinh tiêu, 12 thuộc tướng).  Thí dụ Triệu Dực[i] trong cuốn Cai Dư tùng khảo đã nói rõ:

[12 thuộc tướng bắt đầu từ thời nào các sách đều không ghi chép. Dưới cụm “phong Mão địa” trong mục Mao Dĩnh truyện sách Hàn Văn khảo dị có chú rằng: 12 con vật không biết xuất hiện từ chỗ nào, còn nữa, Chu Tử (Chu Hy) từng hỏi Sái Quý Thông: 12 thuộc tướng bắt đầu từ bao giờ, xuất hiện đầu tiên trong sách nào? Quý Thông cũng không cách nào trả lời được!]

Ghi chép sớm nhất về “sinh tiêu” được người Trung Quốc cho là đã xuất hiện  “lẻ tẻ” trong Kinh Thi, thí dụ như trong bài Cát nhật phần Tiểu nhã có câu: “Cát nhật Canh Ngọ, ký ta ngã mã”… Trước đây họ nhất trí với nhau ở một điểm: những ghi chép hoàn chỉnh  đầy đủ nhất về  12 con giáp xuất hiện đầu tiên trong sách Luận hành của Vương Sung (thực ra là 11 sinh tiêu được chép trong “Vật thế thiên”, khuyết mất “Thìn”. Nhưng trong thiên “Ngôn độc” cùng sách đó lại bổ sung thêm như sau: “Thìn là rồng, Tỵ là rắn. Vị trí của Thìn và Tỵ là ở Đông Nam”. Như thế cũng xem như sách Luận hành đã chép đầy đủ về 12 con giáp). 12 con giáp được ghi chép trong sách Luận hành chính là diện mạo 12 con giáp hiện tại ở Trung Quốc.

Tuy nhiên vào năm 1975, phát hiện khảo cổ học về bộ thẻ tre đời Tần (Tần giản)  tại đất Thụy Hổ huyện Vân Mộng tỉnh Hà Bắc đã khiến cho các nhà nghiên cứu về 12 con giáp phải nhìn nhận lại mọi vấn đề.. Trong bộ Tần giản có một mục gọi là “Đạo giả” đã ghi chép đầy đủ về 12 con giáp, trong đó ngoại trừ “Thìn” lược giản con giáp thì 11 con giáp còn lại được ghi chép như sau:

[“Tí, thử giả. Sửu, ngưu giã. Dần, hổ giã. Mão, thố giã. Thìn. Tị, trùng dã. Ngưu, lộc giã. Mùi, mã dã. Thân, hoàn giã. Dậu, thủy giã. Tuất, lão dương giã. Hợi, thỉ dã” (Tí là Chuột. Sửu là Bò. Dần là Hổ. Mão là Thỏ. Thìn. Tỵ là Trùng. Ngọ là Lộc. Mùi là Ngựa. Thân là Hoàn. Dậu là Thủy. Tuất là Dê. Hợi là Lợn )]

Như vậy là với bộ “Tần giản” niên đại ghi chép về 12 con giáp được đẩy sớm lên hơn 300 năm. Nếu so sánh những ghi chép trong Tần giản với Luận hành của Vương Sung thì thấy rằng: có sự nhất trí về số lượng con giáp, nhưng có chút khác biệt. Trong Tần giản,  “Tý thử, Sửu ngưu, Dần hổ, Mão Thố, Hợi Thỉ” là giống với Luận hành. Có 3 mục khác với Luận hành là “Ngọ lộc, Mùi mã,  Tuất dương”. Ba mục còn lại “Tị, trùng dã. Thân, hoàn giã. Dậu, thủy giã”, thì theo khảo cứu của Vu Hào Lượng tiên sinh cơ bản tương đồng với Luận hành.

Lập luận của Vu Hào Lượng tiên sinh như sau:

[“Tỵ, trùng 蟲 dã. Trong “Thuyết văn” mục “trùng bộ”, dưới chữ trùng có chú rằng: thời cổ, trùng 虫 và trùng 蟲  không phân biệt. Dưới chữ trùng 虫  thì lại chú: “trùng 虫  là tên một loài phúc  蝮 (rắn độc)”. Như thế, Tỵ trùng dã, thực tế cũng như “Tỵ” là Rắn vậy.

“Thân, hoàn 环 dã. Hoàn 环 đọc là  猨. Thời cổ chữ biểu thanh 爰 và 瞏  thường dùng thông với nhau. Câu “Tề hầu hoàn 环  tốt”  trong “Tả truyện - Tương công thập cửu niên” được chép trong “Công Dương truyện-Tương công thập cửu niên” là: Tề hầu hoàn 瑗 tốt，có giải thích rằng: 瑗 còn có một âm khác là 环”. Hay trong “Hán thư-Ngũ hành chí” dưới câu “Vị cung môn đồng hoàn 铜 锾”, có chú: “锾 cũng đọc giống như 环.”. Vì thế “hoàn” 环 cũng có thể đọc là  猨. Chữ 猨 cũng tức là chữ  猿  (con vượn), như thế cũng khác nào nói “Thân thuộc tướng Khỉ”.

           

Dậu, thủy 水 giã.  水 đọc là  雉. 水 với  雉 đều thuộc vận bộ Chi. Thủy thuộc thanh mẫu “thẩm” 審, tam đẳng. Trĩ thuộc thanh mẫu “trừng”  澄 , tam đẳng.  Mà chữ biểu thanh “thỉ”  矢  trong chữ “trĩ” 雉 cũng thuộc thanh mẫu “thẩm”  審, tam đẳng. Thủy và Trĩ có âm đọc gần giống nhau nên Thủy cũng có thể đọc là Trĩ 雉 (một loài dẽ ăn thóc lúa) ….]

Còn tại sao từ “Ngọ lộc, Mùi mã, Tuất dương” lại thành ra “Ngọ mã, mùi dương, tuất  khuyển” thì trong cuốn Trung Quốc sinh tiêu văn hóa cho rằng, 12 sinh tiêu trên “Tần giản” có trước, sau đó trong quá trình lưu truyền, 12 sinh tiêu trên Tần giản đã được các nhà  số thuật dùng thuyết âm dương dựa vào tính kỳ ngẫu trong bộ móng của các con vật mà giải thích lại đưa mã, dương, khuyển vào thay thế cho lộc, mã, dương, truyền đến thời Vương Sung thì được ông ghi chép và phổ biến rộng rãi. Đó chính là hệ thống 12 con giáp ngày nay ở Trung Quốc.

2. Quách Mạt Nhược: 12 con giáp không phải do người Trung Quốc nghĩ ra

Mặc dù những ghi chép về 12 con giáp đã xuất hiện trong văn hiến cổ của Trung Quốc từ rất sớm nhưng điều đó không đại biểu rằng người Trung Quốc là người nghĩ ra hệ thống 12 con giáp. Nhiều học giả cho rằng, để khẳng định chính tộc Hoa Hạ tạo nên 12 sinh tiêu thì cần phải có chứng cứ thuyết phục hơn nữa. Quách Mạt Nhược chính là người kiên định quan điểm đó. Ông căn cứ vào tình hình các nước đều có văn minh lịch 12  con thú, cho rằng 12 con giáp không chỉ giới hạn ở phương Đông mà Ấn Độ, Babilon, Hy Lạp, Ai Cập đều có. Hơn nữa dựa vào niên đại những tài liệu ghi chép về 12 con giáp ở Trung Quốc, ông cho rằng niên đại xuất hiện 12 con giáp ở Trung Quốc xuất hiện muộn và có thể người Trung Quốc thời Hán đã phỏng theo 12 cung hoàng đạo của người Babilon mà chế ra 12 con giáp.

Tuy nhiên, những người theo quan điểm “12 sinh tiêu có nguồn gốc từ Hoa Hạ” không đồng ý, họ cho rằng 12 sinh tiêu là kết quả dung hợp giữa kỷ niên can chi của tộc Hoa Hạ cổ với kỷ niên lịch thú trong các dân tộc thiểu số như Di tộc, Tạng tộc. Diệp Thư Hiến thì cho rằng quan niệm dung hợp trên tuy rất hay nhưng không đủ chứng cứ thuyết phục.

3. Từ phương diện nghiên cứu ngôn ngữ học: Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn: Tuy ai cũng biết rằng hệ thống tên gọi 12 năm là một hệ thống đã được ghi bằng chữ Hán từ rất lâu đời nhưng tên gọi 12 năm đó chắc phải từ một ngôn ngữ nào khác chứ không phải là tiếng Hán….

Trong bài viết Về tên gọi con rồng của người Việt (đăng trên Diễn đàn số 94, sau đó được in lại trong cuốn Một số chứng tích về văn tự và văn hóa, NXB Đại học Quốc gia, 2001 tr.20-29), mục III “Về quan hệ giữa rồng và năm Thìn”, Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn có thận trọng lý giải mối quan hệ Thìn-Rồng từ góc độ ngôn ngữ học. Tôi tìm trên mạng không thấy bài viết này của Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn nên tôi (vốn lười biếng) chỉ đánh máy lại đoạn quan trọng nhất trong bài đó ở dưới đây: (Đánh theo đúng nguyên văn bài viết)

“2. Thời thượng cổ, khi người Hán đóng khung ở lưu vực sông Hoàng, sông Vị thì toàn bộ miền Hoa Nam rộng lớn lại là địa bàn cư trú của rất nhiều bộ lạc khác, nói những ngôn ngữ thuộc nhiều dòng họ khác. Giới ngữ học quốc tế hiện đang cố gắng tìm nguồn gốc tên gọi 12 năm ở những ngữ hệ này: người thì tìm ở họ Austro-Thái như P.K.Benedict, người thì tìm ở họ Nam Á (Austro-Asiatique), như J.Norman và T.L.Mei. Họ Nam Á là ngữ hệ lớn bao gồm nhiều tiểu chi, trong đó có tiểu chi Việt-Chứt với nhóm Việt Mường của chúng ta. Chúng tôi hiện cũng đang cố gắng đi theo hướng Nam Á để xem thử kết quả như thế nào: ví dụ đang cố gắng tìm thử xem HỢI có gần với CÚI, SỬU có gần với TRÂU, NGỌ có gần với NGỰA hay không? Riêng năm MÃO chưa nhất trí ứng với một con nào: nơi thì cho là con THỎ, nơi thì cho là con MÈO. Phải chăng quan hệ MÃO-MÈO là hợp lý hơn? Tất nhiên phải hết sức thận trọng trong suy luận, phải hết sức nghiêm ngặt trong phương pháp, tên năm, tên con vật đều phải phục nguyên dạng thượng cổ mới đem ra so sánh được.

3. Với tinh thần như trên, chúng ta thử đi vào mối quan hệ giữa THÌN với RỒNG. THÌN thuộc vận bộ CHÂN, thanh mẫu THIỀN. Trong Hán ngữ sử cảo, giáo sư Vương Lực cho biết rằng thời Kinh Thi, Thiền đang là một âm /z/ mặt lưỡi trước (tạm ghi là /z’/ và Chân đang là vần /en/, nghĩa là Thìn phải được phục nguyên thành /z’en/. Rõ ràng là quá xa với /rông/ của cùng thời ấy. THÌN đúng là không bắt nguồn từ tên gọi con rồng của người Hán. Nhưng nếu đem so sánh với tên gọi con rồng /mahing/ của người Thà Vựng thì như thế nào? Trên đây (đoạn đầu bài viết này mà tôi không đánh lại-QH chú thích) chúng ta đã ngờ rằng /mahing/ ứng với tên rắn /mơsinh/ mà dạng phục cổ được phục nguyên là /psănh/. Trong quá trình so sánh /z’en/ với /psăng/, thú thực chúng tôi cảm thấy có phần lưỡng lự hoang mang. Khi thấy có sự  cấu âm quá gần gũi giữa /z’/ và /s/, giữa /-n/ và /-nh/ và phần nào giữa /ă/ và /e/ chúng tôi rất muốn nêu lên ngay một giả thuyết , chủ trương có sự tương ứng. Nhưng khi nghĩ đến  những hệ quả quá bất ngờ của một giả thuyết như vậy, chúng tôi lại sinh ra hơi lo lắng, sợ sai lầm: sai lầm ở khâu phục nguyên /z’en/, ở khâu phục nguyên /psănh/ hoặc sai lầm ngay chính ở khâu nêu lên sự tương ứng.  Không lo sợ sao được!  Cho /z’en/ ứng với /psănh/ thì hóa ra kết luận rằng THÌN  là một tên gọi loài RỒNG-RẮN, RỒNG là một tên gọi gốc từ Proto Việt-Chứt, và cư dân Proto Việt-Chứt hóa ra lại là một trong những tác giả đã tham gia góp phần vào việc hình thành nên hệ thống tên gọi  12 năm! Cứ liệu thật hấp dẫn, nhưng rõ ràng là cần phải thận trọng, cần phải tiếp tục tìm tòi nhiều hơn nữa.]…

Bác nào quan tâm có thể download những cuốn sách nghiên cứu về con giáp ở những link dưới đây:

1. Diệp Thư Hiến, Điền Đại Hiến, Trung Quốc cổ đại thần bí số tự.
2. Ngô Dụ Thành, Trung Quốc sinh tiêu văn hóa
3. Ân Vĩ, Văn hóa sinh tiêu.
4. Trung Quốc thập nhị sinh tiêu ấn phổ

---

[i] Triệu Dực (1727-1814), một nhà văn, nhà sử học nổi tiếng đầu đời Thanh. Ông đậu tiến sĩ đời vua Càn Long thứ 26. Ông là tác giả cuốn: Chấp nhị sử trát ký . Cuốn này cùng với Thập thất sử thương các của Vương Minh Thịnh và  Nhị thập nhị sử khảo dị của  Tiền Đại Hân được xem là 3 tác phẩm sử học nổi tiếng. (Cảm ơn anh Phạm Hoàng Quân đã chỉ ra lỗi sai trong phần thông tin về Triệu Dực. Em đã kiểm tra lại và đã đính chính  :D ) 

Thở dài

Buồn khôn xiết kể. 

Không biết phải nói gì.

Thở dài.

“Nhân tâm duy nguy”

S.O.S của Nghiêu Thuấn phóng ra.

Xa lắm trong thời gian.

Bốn ngàn ba trăm năm về trước.

Ngàn muôn đời sau nữa phấn phát cấp cứu biết mà được chưa

Ông  Khổng đã ra tay

Công vẫn luống.

Xuống hai ngàn năm sau Vương Dương Minh tiếp báo nguy.

Nguy đến lớp ta đây rất khẩn cấp.

Ai đó tổ chức cứu nhân tâm?

Hay tra cứu tổ chức trước mình

Khuyết đâu bổ đó.

Đó không phải sứ mệnh của tôi.

Tôi chỉ như Cửu Giang Tư Mã thương đĩ bến Tầm Dương, “Cùng một lứa bên trời lận đận”.

Không nghĩ đến Vương Dương Minh ắt tôi sẽ nghĩ đến Spinoza ở Rijnsburg, hay Voltaire ở nước Anh, hay Mme de Stale ở nước Đức, hay Victor Hugo ở đảo Jersey.

Đều là những trang nên sự nghiệp văn chương tư tưởng trong cơn vận kiển thời quai.

Tân Uyên, 22 Octobre 1943

Phan Văn Hùm

(Trích lời “Tựa” cuốn Vương Dương Minh-Thân thế và học thuyết )


+ Nhân tiện, bác Phan Văn Hùm còn có một bài giả nhời phóng vấn về "vấn đề mại dâm" hay đến sững sờ đăng trên Việt Dân ngày 7-4-1934 :))
+Đã nhân tiện thì nhân tiện luôn, bác ấy cũng có một bài viết về "Văn Miếu ở Nam Kỳ" trên Tri Tân, không biết người cần khảo đã khảo được chưa nhỉ? :))

Thanh lý bệnh cúm

Nhiều năm về trước, một dáng người cô độc đi xuyên qua đám đông khiến tôi nhận ra sự vô vị của chính mình.
Và vài năm sau này, một dáng người cô độc khác giữa đám đông khiến tôi nhận thấy mình hoàn toàn có sức mạnh để đi tiếp, để không buông tay với những gì mà mình đang nắm chặt. (Không khác được, bị ảnh hưởng nặng nề bởi Khiêu vũ với bầy sói, Cô-Gái-Đứng-Với- Bàn- Tay- Nắm -Chặt...đại loại thế. Nhắc mới nhớ, cuốn này biến đâu mất tiêu, từ lâu lắm rồi không còn liếc thấy trên giá sách, hoặc nó chìm lỉm đâu đó giữa tầng tầng lớp lớp bụi phủ ở góc khuất xó xỉnh nào...)


Cô độc+cô độc+cô độc+cô độc = .............


Với vài người, không cần kinh nghiệm, chỉ cần trực giác cũng có thể thấu suốt rất nhiều chuyện.
Hoặc không cần rất nhiều, chỉ cần thấu đủ để biết mình nên làm gì.

À, câu trên chẳng mang tính triết lý triết liếc gì hết. Điều ấy chỉ giống như là  thấy sổ mũi, nhức đầu, hắt xì hơi liên tục thì cứ tự động tìm decolgen hoặc cảm xuyên hương ra uống ấy mà ....!

Ây dô, mùa này, bệnh cúm...!

Chú thích: Ảnh không có tính chất minh họa.

Nhắn những người em yêu (2)

1. Tôi đã từng có một tài khoản trên facebook, nhưng nó đã bị xóa cách đây khá lâu. Ban đầu dưới sự lôi kéo của sư huynh Thiên Hỏa, tôi đã tham gia facebook với mục đích chính là giữ liên lạc với anh em bạn bè và những người bạn đã từng quen trên mạng hồi còn 360 phần lớn giờ đã chuyển sang mạng đó. Thoạt đầu cũng không có vấn đề gì nhưng sau đó tôi phát hiện facebook là cả một sự phiền toái. Những điều riêng tư (thí dụ những bức ảnh chẳng hạn) một đôi lần cứ bị phơi bày trên đó như một cái chợ bất chấp tôi có muốn hay không. Hai năm gần đây, khi tiến dần vào một cuộc sống gần như ẩn dật, tôi có đôi chút thể nghiệm rất khác với trước đây về những điều quý giá của bản thân. Gia đình và những người bạn mà tôi yêu quý, tôi giữ họ lại cho riêng mình và không có ý định chia sẻ họ với bất cứ ai. Những chuyện mà tôi biết về họ chỉ thuộc về riêng tôi. Đó là lí do vì sao hiện tại tôi hoàn toàn không dùng facebook.

2. Tôi có một blog bên wordpress.com sao lưu toàn bộ blog 360 trước đây. Blog đó hoàn toàn không được update và tôi cũng không định update bất cứ thông tin gì trên blog đó. Với tôi “quá khứ đã được dọn dẹp, phơi phóng rồi cất vào ngăn gọn gàng và sạch sẽ…”.

3. Blog duy nhất của tôi chính là blog này, nơi tôi đang chia sẻ những gì tôi đang nghĩ, đang đọc, đang say mê, đang có hứng thú với những người mà tôi (đang) yêu quý (ai mà biết sẽ có chuyện gì xảy ra trong tương lai cơ chứ, he he he). Tôi không bao giờ đùa cợt với những gì [bao gồm cả những người] mà tôi  thích cho dù bản tính của tôi  rất ưa hài hước. Tôi có thể chỉ quan tâm đến những gì (những ai) tôi thích mà sẵn sàng hốt lược tất cả những thứ khác . Điều đó, tin tôi đi, chẳng hay ho thú vị chút nào, nó sẽ khiến bạn phải nhiều phen khốn đốn.

4. Điều cuối cùng, hiện giờ đang là thời khắc thâm canh bán dạ vậy mà người viết những dòng này vì một chuyện hoàn toàn không liên quan đến mình mà tâm tư hỗn tạp, ngủ không ngủ được, làm việc không làm việc được, chẳng biết làm thế nào để chống cự lại với một nỗi buồn suốt cả tuần nay cứ loang dần trong lòng mình như dầu loang trên biển miền Trung. :)

Chú thích

1. Trong bài viết in ở phần đầu tập 1 cuốn Minh Thực lục-Quan hệ Trung Hoa-Việt Nam thế kỷ XIV-XVII (tr.46), anh Phạm Hoàng Quân đã băn khoăn chỉ ra trong quá trình hoàn thiện cuốn sách có một vài trường hợp chú thích chưa được rõ ràng vì đó là những thuật ngữ chuyên ngành, đòi hỏi phạm vi kê cứu rộng mà anh chưa tìm được tài liệu tra cứu như: “thuyền  Đằng Bộ” 藤 步, chiến cụ của quân Lam Sơn có tên gọi “Ô quy ba” 烏龜芭 hay “Lữ (Lã) công xa” 吕公車 (ở đây người dịch phân biệt "Ô quy ba" và "Lữ công xa" là 2 loại chiến cụ khác nhau)…vân vân…Bất cứ ai đã từng dịch tài liệu Hán Nôm đều biết đặc thù của công việc này là “phải chú thích”. Nếu không có chú thích, sẽ không thể hiểu được văn bản. Có những trường hợp văn bản cần dịch chỉ là một bài thơ tám câu, nhưng người dịch phải chú thích đến vài trang. Và nhiều khi để có được một chú thích hoàn thiện, người dịch phải tốn nhiều công phu kê cứu tài liệu. Đối với một tài liệu lịch sử, một văn bản ghi chép tổng hợp nhiều lĩnh vực trong qua khứ như Minh Thực lục, công việc chú thích càng đặc biệt quan trọng. Vì thế, dù tôi luôn cho rằng, nếu có một vài khiếm khuyết nào đó trong khi dịch một công trình như cuốn Minh Thực lục-Quan hệ Trung Hoa-Việt Nam thế kỷ XIV-XVII là chuyện hoàn toàn tất nhiên, thì tôi cũng vẫn đồng cảm với anh Phạm Hoàng Quân khi anh vẫn còn cảm thấy “lăn tăn” về một vài chú thích chưa hoàn thiện.

Thực ra, trong cuốn Vũ bị chí (do Mao Nguyên Nghi đời Minh tập hợp), bản khắc in đời Minh được lưu trữ tại thư viện Đại học Bắc Kinh (Bắc Kinh xuất bản xã cho in lại bản khắc này) có vẽ hình minh họa chính xác “Lữ (Lã) công xa”. Tên gọi đầy đủ của nó là "Lâm Xung Lã công xa". :)

Đây là bản vẽ trong Vũ bị chí.

Bản này do chất lượng scan nên  rất mờ, vì thế tôi có search trên mạng một bản khác rõ nét hơn:

Tôi nghĩ có lẽ gọi là “Lữ công xa” là bởi vì cấu trúc của xe giống như hai chữ khẩu chồng lên nhau（吕）nên có tên gọi ấy? (Tôi chỉ đoán thế thôi trong cuốn Vũ bị chí cũng không giải thích)

Về hàng rào rùa đen “烏龜芭” (Ô quy ba), tôi nghĩ đáng lẽ là 烏龜 笆 thì chính xác hơn. Trong Vũ bị chí cũng có vẽ hình của một vài kiểu “笆” như: nhạn sí ba, bình phong ba.

“Ba” là một tấm phên đan bằng tre chắn phía ngoài của xe. “Ô quy ba” có thể hình dung là: những tấm phên tre đan hình lục giác xen nhau (như hình lục giác trên mui rùa) hoặc là một tấm phên tre đan hình khum như mui rùa. Như thế, “Ô quy ba” không phải là một chiến cụ riêng biệt như các dịch giả đã dịch, nó thực ra là một phần của chiến xa. Vì thế, trong đoạn “Tặc dĩ Xương Giang vi quan quân xuất nhập yết hầu chi địa, đại tập binh tượng, dụng ô quy ba lữ công xa, vân thê lai công” thì “ô quy ba Lữ công xa” là một cụm từ liền nhau với nghĩa là: dùng xe Lữ công (có) phên tre hình mai rùa ….

Vũ bị chí là một cuốn sách tập hợp đầy đủ những kiến thức về chiến tranh như binh pháp, trận pháp có minh họa bằng  các bức vẽ (thí dụ bát quái trận đồ, thực giả hư trận đồ),  thiết quân doanh (Thích Kế Quang phương doanh đồ), luyện bộ binh (huấn luyện cách đặt phục binh), thủy binh, kỵ binh, giáo kỳ… đến các vấn đề về chiến cụ như: chiến xa, chiến thuyền, côn, cung, nỏ, thương, đao, kiếm. Ngoài những công dụng cụ thể của các chiến cụ, trong sách còn có các hình vẽ thể hiện cách sử dụng những vũ khí đó thí dụ như phần “thương pháp” tôi có liếc thấy vài thế tên kêu hơn chuông như: “Dạ Xoa thám hải”, “Thanh long hiến trảo”, “Linh miêu tróc thử”,  “Thái Công điếu ngư”…. Ngay đến chuyện dùng cờ (lá cờ) gì, mỗi loại cờ quy định độ dài ngắn ra sao, mỗi phía Đông, Nam, Tây, Bắc trên cờ có hình gì cũng được quy định rất chi tiết, tỉ mỉ. Ngoài ra sách cũng đề cập đến các vấn đề như phép tắc ban thưởng (chiến công gì thì được ban lễ vật gì), tuyên dương trong quân, những bài văn tế cờ, tế quân…vân vân và vân vân. Nói tóm lại là tất tần tật mọi thứ về chiến tranh. Thi thoảng, từ góc độ sở thích của cá nhân, tôi thích lục lọi đọc những thứ rất giời ơi đất hỡi, như cuốn “Á Phi cổ binh khí đồ thuyết” (nghiên cứu về  binh khí cổ của Châu Á (có một phần viết riêng về Việt Nam) lẫn Châu Phi qua ảnh) hay cuốn Vũ bị chí nêu trên chẳng hạn. Nhưng đọc cho qua thì được, đọc kỹ thì chẳng hay ho chút nào. Những kiến thức mà quá nhiều xảo thuật và nặng tính sát thương sẽ làm tổn hại khí chất “ôn, nhu, đôn, hậu”…của phụ nữ chốn khuê phòng.  He he he. :)) :)) :))

2. Chính vì độ quan trọng của “chú thích” nên với những người thường xuyên phải làm việc với các tư liệu Hán Nôm, sau kinh điển Nho gia, các loại từ điển là vô cùng quan trọng. Ít nhất phải có từ vài chục cuốn từ điển các loại trở lên (tùy thuộc người đó thuộc chuyên môn lĩnh vực gì thì sẽ có từ điển về lĩnh vực ấy). Cách đây khoảng chục năm, sách vở hiếm hoi lại đắt (sách bán ở Xunhasaba thường là giá gốc x 2,5) nên một nhóm anh chị em thân thiết thường chia nhau mua mỗi người một cuốn từ điển khác nhau rồi trao đổi dùng chung (giá cuốn Từ Hải hồi đó (năm 1999) là 550.000 đồng, một chỉ vàng lúc ấy nếu tôi nhớ không nhầm chỉ khoảng hơn 200.000 là cùng). Từ khi internet trở nên thông dụng, tư liệu không còn là vấn đề nữa. Nếu có thời gian, tìm đúng nguồn và sử dụng đủ các từ khóa bạn có thể download free trên mạng khoảng hơn 1000 cuốn từ điển các loại. Trung Quốc họ rất chăm chỉ làm từ điển vì thế bạn sẽ có Hồng Lâu Mộng từ điển, Đường thi từ điển, Tống Từ từ điển, điển cố từ điển, nhị thập tứ sử từ điển, văn học từ điển, hý khúc từ điển, quan chế từ điển, Chư tử bách gia đại từ điển, Thi Kinh giám thưởng từ điển…vân vân và vân vân. Tuy nhiên những cuốn sách dạng scan này chất lượng chỉ thuộc hàng trung bình, có cuốn còn hơi nhòe một tí. Với tôi thì không có vấn đề gì, chỉ cần đọc được nội dung của nó là OK.  

3. Nhắc đến việc tìm tư liệu thông qua từ khóa mới thấy hệ thống thư viện Việt Nam thiệt là  rắc rối phức tạp hết sức. Tôi lấy một ví dụ, cùng một cuốn sách nếu bạn tìm bằng từ khóa “Nho giáo” mà không tìm thấy, bạn hãy thử bằng “Nho học”, không thấy thì lại tìm tiếp bằng “Nho gia”, không thấy nữa bạn lại đổi thành “Khổng giáo”, rồi tìm tiếp nữa bằng “Khổng học”. Đấy là một ví dụ đơn giản nhất. Đại khái thế. Một cuộc chiến cân não thực sự trong một hệ thống quá phức tạp và không đồng bộ.

Gian truân người phụ nữ trẻ ly hôn.

Tuổi: 29, gần 30, nhưng nhìn thì như mới 28,5. Nàng hơi hơi (nhấn mạnh chữ "hơi hơi") béo. (Cân nặng? Không, nghiêm túc đấy. Các vị luyên thuyên đấy chứ? Ai lại đi hỏi cân nặng của một người phụ nữ vẫn chưa giảm hết những cân thừa sau khi sinh nở?). Tính tình: nhút nhát (xét cho cùng trước khi ly dị, thế giới của nàng chỉ quanh quẩn bên chồng và con nàng). Tình trạng hôn nhân: vừa ly dị chồng cách đây 8 tháng. Mọi thứ đều có vẻ ổn (nàng xoay xở nuôi con rất khá) trừ vài việc khiến nàng cảm thấy chật vật. Thí dụ như: Gián.  Ok, được thôi, riêng chuyện gián thì nàng đồng ý. Giá có gã đàn ông nào bên cạnh thay nàng đối phó với lũ gián đột ngột xuất hiện lúc đêm khuya bằng một cái di chân bẹp dí thì vẫn tuyệt hơn là tự mình phải chiến đấu với chúng bằng bình xịt côn trùng. Chúng là kẻ thù số 1 của đời nàng. Ọe. Cứ nhắc đến gián là nàng ọe. Nói cho cùng nàng vẫn cần 1 gã đàn ông. Để dành cho việc lắp giá sách trong phòng các con nàng chẳng hạn (những bộ phận lắp ráp của một giá sách nhỏ xinh xinh và bảng hướng dẫn lắp đặt chi tiết khiến nàng luống cuống đến hoảng loạn). Hay là khi phải điền tờ khai thuế cũng thế. Phải tự mình tính toán các con số khiến nàng sợ hãi đến rụng rời. Vì tất cả các lẽ đó, dù thất vọng về người chồng đầu tiên, bố của các con nàng, 2 cô con gái bé bỏng thiên thần, thì giờ đây nàng vẫn quyết định tìm lại cho mình một người đàn ông khác, MỘT NGƯỜI ĐÀN ÔNG TRONG MƠ của đời nàng. Vâng, nàng tên là Déborah, thường được gọi dưới cái tên  âu yếm  là “des beaux rats” (Bầy Chuột xinh).

Một người phụ nữ trẻ phải đối diện với hệ quả của “hậu ly hôn” . Đằng sau sự nhẹ nhõm khi tự giải thoát mình khỏi một cuộc hôn nhân buồn chán, tự giải thoát mình khỏi một người đàn ông ích kỷ và tẻ nhạt (một người cô (tưởng là) đã yêu từ khi mới mười bảy tuổi), Déborah vấp phải muôn ngàn khó khăn khi hòa nhập lại với nhịp điệu xã hội, một xã hội mà từ lâu cô chỉ đối diện với nó sau lưng chồng. Không chỉ chật vật trong việc kiếm tiền nuôi hai cô con gái, cô còn phải chật vật chiến đấu với sự nhút nhát và tự ti về bản thân. Ngoài Déborah, thông qua các mối quan hệ của cô (những bữa tiệc pyjama hàng tháng với những người bạn gái), muôn mặt hiện trạng của những người phụ nữ có gia đình, đã ly hôn hoặc không kết hôn khác hiện lên rất sinh động. Mỗi một người phụ nữ có những khó khăn của riêng mình mà họ chỉ có thể tự mình đối diện và giải quyết. Có rất nhiều cách để những người phụ nữ chiến đấu chống lại những người đàn ông tồi tệ (những kẻ ghen tuông bệnh hoạn, những kẻ tự cho phép mình được quyền lừa dối, những kẻ độc đoán gia trưởng nhưng thực chất lại là những đứa bé chưa lớn, những kẻ nhẫn tâm bỏ rơi họ đúng vào ngày cưới), những kẻ suýt nữa khiến người phụ nữ tự hủy hoại và giam hãm đời mình trong trầm cảm triền miên. Có rất nhiều cách để những người phụ nữ từng bị tổn thương tạo dựng lại cuộc đời mình đầy tự tin và dũng cảm. Người chồng cũ không khiến Déborah mất niềm tin về đàn ông, nhưng anh ta là một ví dụ hoàn hảo để cô hiểu rằng: anh ta là số nhiều và cô phải thận trọng cho lần thứ hai. Dù không phải là một người phụ nữ tuyệt vời, nhưng cô có quyền lựa chọn cho mình một người đàn ông như cô mong muốn. Lựa chọn nghĩa là gì? Nghĩa là sẽ có sự loại bỏ. Điều đó cũng đồng nghĩa với sự chủ động. Hành trình tìm lại người đàn ông thứ hai của Déborah đã diễn ra đúng như thế: cô chọn, rồi cô loại bỏ. Cô lại chọn, lại loại bỏ. Cho đến khi cô gặp được người mà cô thấy thích hợp với mình. Trong quá trình sàng lọc ấy, Déborah đã tích trữ thêm nhiều đau đớn, thất vọng, chán ngán, nhưng bất chấp việc cô tiếp tục “tròn” thêm (vì ăn quá nhiều sô cô la trong những cơn trầm uất), cô thực sự “đã trưởng thành”.

Nội dung của cuốn tiểu thuyết không có gì đặc biệt, nếu nó không được kể bằng một giọng văn vô cùng hài hước xen lẫn những đoạn hội thoại quá trắng trợn về đời sống sinh hoạt riêng tư của phụ nữ (e hèm, đọc đỏ cả mặt), và những câu văn đay nghiến RẤT ĐÀN BÀ. Có lẽ sau Nhím thanh lịch, Gian truân người phụ nữ trẻ ly hôn là cuốn tiểu thuyết thứ 2 khiến tôi vừa đọc vừa cười, nhưng lần này là những trận cười không thể kiểm soát nổi, nửa đêm nửa hôm phải úp mặt vào gối mà cười rung cả giường. Trung bình khoảng 1,5 trang/1 trận cười khằng khặc, Không, chả có nữ quyền nữ kiếc, chẳng nữ tính nữ tiếc dính dáng  gì ở đây hết (dù có rất nhiều đoạn mắng mỏ chì chiết đàn ông và tung hô đàn bà một cách rối rít) câu chuyện đơn giản chỉ là cách mà mỗi người (đàn ông hay đàn bà cũng thế) băng qua sa mạc của chính đời mình. “Chỉ có hai cách sống: một là làm như không có điều gì kỳ diệu, hai là coi như tất cả đều kỳ diệu” (Albert Einstein), đấy, câu đề dẫn cho đoạn kết của cuốn tiểu thuyết đã nói như thế đấy, mọi chuyện hoàn toàn tùy thuộc vào sự lựa chọn của bạn.   

+Cảnh báo: Những phụ nữ mỏng manh, dịu dàng, nhẹ nhàng, tinh tế (thí dụ như chị gì thích uống cà phê vỉa hè với những lát cắt đu đủ đẹp như một đoạn văn viết tháu) thì nhất quyết không nên đọc cuốn này. Em đã cảnh báo rồi đấy nhé :)

Kỹ nữ, thương nhân, hải tặc (hải đạo)

Thường xuyên đặt các vấn đề của lịch sử Việt Nam vào trong phạm vi khu vực, nhưng nhìn từ góc độ của những nhân vật bàng tuyến như: kỹ nữ, thương nhân và hải tặc, từ đó tìm đọc những công trình nghiên cứu có liên quan về nhóm nhân vật này là một trong những mối quan tâm dễ chịu của tôi (có những mối quan tâm không hề dễ chịu một chút nào, mỗi lần động đến là “chiến chiến căng căng” như dẫm trên băng mỏng). Cần các luận chứng thuyết phục hơn nữa, nhưng cá nhân tôi luôn cho rằng kỹ nữ, thương nhân, hải tặc là những nhân vật góp phần không nhỏ tạo nên lịch sử của nhiều đô thị ở Châu Á thời trung cận đại.

Hay ở chỗ, cái gì  của Trung Quốc cũng có thể biến thành một bộ phận của “văn hóa”.  Vì thế, họ có khá nhiều công trình về “thanh lâu văn hóa”, nghiên cứu vai trò của các  kỹ nữ và những ảnh hưởng của “môi trường thanh lâu” đối với  lịch sử Trung Quốc nói chung và văn học Trung Quốc nói riêng như các cuốn  Thanh lâu dữ Trung Quốc văn hóa, Thanh lâu văn học dữ Trung Quốc văn hóa, Thanh lâu văn hóa dữ Trung Quốc văn học nghiên cứu...Trong bộ tùng thư nghiên cứu về lịch sử thành phố Thượng Hải, cuốn Prostitution and sexuality in Shanghai: a social history, 1849-1949  (Bản dịch tiếng Trung: Thượng Hải kỹ nữ: 19-20 thế kỷ Trung Quốc đích mại dâm dữ tính) của Christian Henriot tương đối đặc biệt. Nhà nghiên cứu người Pháp này cho rằng: nghiên cứu lịch sử từ góc độ mại dâm  là một hướng nghiên cứu rất thú vị. Kỹ nữ là những người đứng bên lề nhưng họ lại là đối tượng tiếp xúc với hầu hết mọi giai tầng trong xã hội. Họ đứng ở điểm giao của sự phân chia ranh giới: một bên là một nhóm người bị xã hội vứt bỏ, một bên là xã hội đã cự tuyệt họ và bị họ cự tuyệt. Từ những nghiên cứu rất chi tiết về hoạt động mại dâm (đội ngũ kỹ nữ, quy mô hoạt động, tính kinh tế, và những hoạt động xã hội gắn liền với nghề mãi dâm ở Thượng Hải….),  Christian Henriot cho rằng: chính hoạt động mại dâm đã thúc đẩy tốc độ hiện đại hóa vũ bão ở Thượng Hải từ 1842 đến 1949.

Các công trình nghiên cứu về thương nhân của Trung Quốc tập trung nhiều nhất vào đội ngũ thương nhân thời Minh Thanh: như Minh Thanh thương nhân văn hóa nghiên cứu, Minh Thanh thời đại thương nhân cập thương nghiệp tư bản, Nho gia luân lý dữ thương nhân tinh thần, Trung Quốc cận thế tông giáo luân lý dữ thương nhân tinh thần. Những công trình này nghiên cứu địa vị và ảnh hưởng của thương nhân trong xã hội (đặc biệt là trong xã hội  của những đô thị trung tâm) từ đó cho thấy quy luật phát triển của nền kinh tế phong kiến Trung Quốc. Tính di động của đội ngũ thương nhân  tạo cho họ một vị trí đặc biệt trong sự phát triển của các đô thị Châu Á thời trung đại. Thương nhân chính là cầu nối và là đối tượng trung chuyển văn hóa giữa thành phố này với thành phố khác, thậm chí là từ khu vực này sang khu vực khác. Chính tính di động này cũng đã tạo nên một mối quan hệ cũng rất đặc biệt trong lịch sử Trung Quốc: thương nhân-kỹ nữ. Không phải tự nhiên mà những câu chuyện về mối tình thương nhân-kỹ nữ  lại chiếm đại đa số trong tiểu thuyết diễm tình Minh Thanh (nhiều hơn cả mối tình Sĩ nhân- kỹ nữ). Nhu cầu đọc của thương nhân và thị dân bình dân đã thúc đẩy sự phát triển của văn học thông tục Trung Quốc dưới thời Minh Thanh. Những cuốn sách được thương nhân mang theo trong các chuyến di chuyển giữa vùng này với vùng khác vô tình đã tạo nên một sự lưu chuyển văn hóa.  Rất nhiều tiểu thuyết diễm tình của Trung Quốc, những cuốn sách viết về tình dục như Tham hoan báo, Nhục bồ đoàn,…thậm chí là Kim Vân Kiều Truyện của Thanh Tâm Tài Nhân xuất hiện ở Việt Nam có thể đều qua trạm trung chuyển thương nhân. (Một trạm khác là qua các đoàn đi sứ. Trong sách vở mang về nước, bên cạnh những bộ sách do vua Trung Quốc ban tặng, còn có rất nhiều những sách do các quan lại mua về do sở thích cá nhân. Tuy nhiên nhiều sách cấm đã bị ách lại trong trạm kiểm soát ở biên giới).

Giao thương qua đường biển đem lại lợi nhuận rất lớn nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ. Một trong những nguy cơ đó là: hải tặc. Trong khu vực, hải tặc Trung Quốc có một vị trí vô cùng quan trọng, chi phối lớn đến hoạt động thông thương trên biển. Nhà nghiên cứu lịch sử Trịnh Quảng Nam (vốn là con cháu của Trịnh Chi Long, một “hải đại khấu” nổi tiếng), vì muốn lật lại vụ án cho tiền nhân nên đã quyết định nghiên cứu về lịch sử cướp biển Trung Quốc. Trong cuốn Trung Quốc hải đạo sử ông đã trình bày lịch sử hình thành và phát triển của hải tặc Trung Quốc, vị trí, vai trò, ảnh hưởng, sự chi phối của lực lượng này đến hoạt động thông thương, thậm chí là cả các hoạt động chính trị tại Trung Quốc và trong khu vực.. “Hải tặc” từ rất sớm đã được chép trong các bộ sử Trung Quốc như Hậu Hán thư, Tam Quốc chí, Tấn thư, Ngụy thư, Tùy thư, Cựu Đường thư, Tân Đường thư, Tống sử, Nguyên sử, Minh sử, Minh sử cảo, Thanh sử cảo, Tư trị thông giám, Tục tư trị thông giám, Mông Ngột Nhi sử ký, Nguyên sử kỷ sự, Tân Nguyên sử, Minh sử kỷ sự bản mạt, Sùng Trinh trường biên, Minh thực lục, Thanh thực lục, Minh Thanh sử liệu… vân vân và vân vân (chưa kể đến các bộ địa phương chí).. Nghiên cứu về cướp biển Trung Quốc còn có học giả người Nhật Matsuura Akira với cuốn Trung Quốc hải thương dữ hải tặc, bên cạnh đó còn có một loạt những công trình và các luận án nghiên cứu về “hành vi và tổ chức cướp biển Quảng Đông dưới đời Thanh” hay “cướp biển thời Gia Long với sự manh nha của chủ nghĩa tư bản Trung Quốc) (về kỹ nữ cũng có một chương viết tương tự: “thanh lâu văn hóa với sự manh nha của chủ nghĩa tư bản triều Minh). Riêng ở Việt Nam, Tạ Chí Đại Trường đã từng đề cập đến vai trò của cướp biển trong cuộc khởi nghĩa Tây Sơn. Vấn đề đó, còn có thể tham khảo bài nghiên cứu của Dian H Murray ở đây, qua bản dịch của Ngô Bắc.


Cách đây 1 năm khi tôi đọc Sư tử và rồng, và bây giờ là Tư liệu các công ty Đông Ấn Hà Lan và Anh về Kẻ Chợ-Đàng Ngoài thế kỷ XVII của Hoàng Anh Tuấn, cùng với sự xuất hiện của các tầu buôn và các trụ sở thương điếm của người Hà Lan và Anh tại Kẻ Chợ, từ sự bùng nổ của hoạt động mại dâm dọc tuyến sông có sự thông thương với tầu buôn nước ngoài, từ sự phát triển và nhanh chóng lụi tàn của các đô thị hải cảng, tôi đã nghĩ: vậy ở Việt Nam: kỹ nữ, thương nhân và hải tặc có vai trò như thế nào trong sự phát triển của các đô thị trung tâm, nhất là các hải cảng ven biển từ thế kỷ XVII-XVIII? Thực chất có hay không vai trò của họ trong quá trình phát triển ấy?